Bel: 085-8889310!

Niet empatisch genoeg

Datum: 06/03/2017

Dat kreeg ik altijd te horen tijdens mijn opleiding. Dat ik meer empathie moest tonen. Als je me nu zou vragen hoe het voelt om psycholoog te zijn dan zou ik zeggen: het voelt alsof ik dat mijn hele leven al ben geweest. Ik deed nooit wat anders dan dit. Ja oké, ik word er nu soms voor betaald en ik heb het papiertje om mezelf zo te noemen. Desalniettemin, het voelt voor mij precies hetzelfde. Voordat ik aan de opleiding begon was ik daarom altijd in de veronderstelling dat alles zo gestroomlijnd zou lopen. Hoe kon het ook anders? Ik deed dit immers al bijna heel mijn leven.

Maar wat zat ik er toch naast. Hoewel mij in mijn leven zo vaak is verteld dat ik in mijn manier van communiceren ‘iets heb’ waardoor men mij alles makkelijk kan vertellen en zich er veilig bij voelt, had ik haast het gevoel dat ik nooit een goed cijfer zou halen voor gesprekstechnieken. Wat me daaraan het meest is bijgebleven is dat ik constant te horen kreeg dat ik niet genoeg empathie toonde. Ik snap het ook wel, mensen hebben het moeilijk en willen erkenning. Maar om elke keer dat je gesprekspartner kucht te moeten zeggen: ‘’Ah, wat naar!’’, ‘’Wat vervelend voor je’’, ‘’Wat is dat moeilijk’’? Maar goed, je moet ooit slagen, dus dan doe je maar wat je gevraagd wordt. Het voelde zo… fout en tegenstrijdig. Alles in mij protesteerde ertegen. Mijn maag draaide er soms haast van om. Dan liep ik naar huis en voelde me als een natuuractivist die omgekocht is door een coöperatie die allesbehalve milieuvriendelijk is. Je hebt iets waar je voor staat opgegeven. Voor wat?

De ene les hebben we het dan over ´authenticiteit´ en de andere les vraag ik me af of we gespreksvoering aan het oefenen zijn of ik per ongeluk bij een toneelklas ben gaan aansluiten. Nu realiseer ik me dat we op school worden geleerd wat aansluit op de doelgroep. Terwijl ik mezelf al die jaren heb geleerd wat gewoon werkt. Ook al is dat soms confronterend of zelfs ongewenst. Er lijkt weinig plek voor een autodidact in ons huidige educatie systeem.

Toen ik net voor mezelf was begonnen betrapte ik me er steeds op dat ik ‘’empathie toonde’’ zoals mij was aangeleerd. Alsof ik op automatische piloot dacht: ‘’Dit willen ze horen dus laat ik het ze horen.’’ Het is er immers zo ingestampt. Ik betrap mezelf er dan op dat ik tegen de cliënt die zich eenzaam voelt zeg: ‘’Ik begrijp het, het is moeilijk om hier contacten te maken. Nederland is een individualistisch land en dat bent u vast niet gewend’’. Terwijl ik denk: ‘’Nee! Nee. Het is niet moeilijk. Ga naar buiten. Zoek een hobby. Zoek een stichting of gemeenschap. Praat met vreemden. Lach vaker op straat. U spreekt toch gewoon Nederlands? Van altijd de hele dag thuis zitten maak je geen vrienden, nee. De wereld zal zich niet u voor uw voeten werpen mevrouw, als u zich een beetje inspant zal alles beter kunnen gaan.’’

Toen deze woorden mijn mond hadden verlaten zag ik een vonkje van enthousiasme door haar heen gaan. Het maakte me verdrietig. Want het bevestigt elke keer weer dat de maatschappij vol mensen zit die zich in de slachtofferrol plaatsen. En wij, wij helpen ze daarin te blijven. Zodat er hierna weer een nieuwe generatie aangeleerde hulpeloosheid uit voortkomt. Is dit de boodschap die wij als hulpverleners moeten doorgeven? Dat het niet hun eigen schuld is? Dat ze zielig zijn en het zwaar hebben? Worden we opgeleid om mensen over hun bolletje te aaien en ze de hemel in te prijzen voor elke normale bezigheid die ze die dag hebben gedaan? Werkt dit? Voor je portemonnee wel, ja. Om eerlijk te zijn, de meeste cliënten zijn er ook blij mee. Ze horen liever dat hun relatieproblemen altijd en alleen de schuld is van hun partner(s). Gezakt voor een toets? De docent mocht je zeker niet?

Dus ja, mijn stijl is direct, confronterend, soms ietwat provocerend. Ik vraag mijn cliënten zelf wel of ze zich gehoord voelen door mij en of ze het gevoel hebben dat ik hun pijn en verdriet erken. En als ik weet dat mijn medelijden schadelijk is krijg je het niet over mijn lippen. Als je hulp wil help ik je graag, als je over je bol geaaid wil worden verwijs ik je vriendelijk naar een van de grotere instelling waar iedereen, zoals ik, is opgeleid om ‘’empathie te tonen’’.

En wat is het resultaat van hiervan? Cliënten die na verloop van tijd zelf op zoek gaan naar wat werkt. Die komen met vragen als: ‘’Ik heb over een behandeling gelezen die waarschijnlijk goed op mij aanslaat, zou je me hierin een beetje kunnen sturen?’’, ‘’Ik ben thuis in zelftherapie geweest en ik kan het blijkbaar goed’’, en mijn favoriet: ‘’Zou je voor mij een aantal therapeutische opdrachten willen bedenken die ik thuis kan doen? Ik wil veel meer met mijn ontwikkeling bezig zijn.’’ Cliënten die ik na een paar maanden eigenlijk al kan wegsturen met volle vertrouwen dat ze blijven groeien. Dit is wat mij gelukkig maakt. En ook trots op deze cliënten. Ze hebben de boodschap die ik probeer te geven blijkbaar begrepen. Ze hebben het roer gegrepen, hebben de verantwoordelijkheid opgepakt en gaan ergens heen. Sterker nog, ze zien dat ze mij helemaal nooit nodig hebben gehad. Ze hebben de schatkist in zichzelf gevonden. Die 6 voor gesprekstechnieken mag dus de prullenbak in. Mij krijg je niet gekneed.

Toen mij in die ene les werd gevraagd wat mijn definitie was van het woord ‘authentiek’, week ik zoals gewoonlijk af van de rest van de klas. Ik kan mij niet meer herinneren hoe de anderen het definieerden, maar ik herinner mij dondersgoed wat het woord authentiek voor mij betekende. Het is namelijk een woord dat heel dichtbij mijn hart staat: Echt. Echt zijn.

Geschreven door: Nora el Azzouzi