Bel: 085-8889310!

Menselijkheid voor de onmenselijken

Datum: 06/03/2017

Ik werd laatst aangesproken dat het weer zo ver was. Isis heeft twee Turkse soldaten levend in brand gestoken. Ik volg allang het nieuws niet meer. Maar nu leer ik voor de zoveelste keer weer de betekenis van het Engelse: ‘’Curiosity killed the cat’’. De komende dagen kook ik niet. Want elke keer als ik vuur zie lijkt het alsof mijn maag in brand staat. Alsof ik kolen heb gegeten en de zwarte rook een bittere, misselijkmakende smog achterlaat in mijn keel. Dat is hoe ik mij inbeelden dat het voor de soldaten moest zijn. Dagenlang lijkt het alsof ik er een vreemde vorm van PTSS aan heb overgehouden en raak ik geïsoleerd in mijn denkwereld. Ik lig nog een paar nachten in bed te malen en rol om de minuut gespannen om, alsof ik voor het slapen gaan een hele kan espresso naar binnen heb gewerkt. Ik probeer het te begrijpen. Handvatten te creëren waaraan ik deze gebeurtenis kan vasthouden. Dan weet ik ook weer waarom ik het nieuws niet volg… Ik denk dan steeds aan de isis-man die in het Turks een toespraak gaf over weet ik veel wat en dan vult mijn hart zich met woede. Ik denk: ‘’Ik hoop dat jij ooit vlam zal vatten, ik hoop dat jij zult oogsten wat je zaait’’. Ik hoop, ik hoop. Ik hoop dat ik jij ooit gemarteld wordt. Maar na de zoveelste nacht over-analyseren valt het kwartje. Wat zal zijn hart leeg moeten zijn om zoiets te kunnen doen… Hij zal vast nooit zachtheid en liefde hebben gekend.

Plots herinnert dit mij me aan een aantal jaar geleden, toen ik met ‘’probleemjongeren’’ moest werken op een plek die hun laatste kans zou zijn. Waar mij werd gevraagd met een van de ‘’probleemjongeren’’ te praten die radicaliserende gedachtegoed had. De docent beschrijft hem als ‘’eng’’, maar eenieder die mij kent weet dat ik dat eerst zelf moet zien. Ik raakte vanzelf met hem aan de praat en merkte dat hij me, net als de rest van de jongeren daar, meteen op de proef stelde. Op een subtiele manier vragen ze allemaal: ‘’Ben je voor of tegen mij?’’. Dat is immers wat ze leren van de buitenwereld. Dus laat ik hem op dezelfde subtiele manier weten: ‘’Wat maakt het uit dat we in één zaak tegenover elkaar staan? Staan wij niet naast elkaar in grotere zaken? Zullen we daarnaar kijken?’’ Deze jongeren hebben allemaal een bijzonder goede sensor voor mensen die echt zijn. Al snel nam hij me in vertrouwen. Hij vond me wel intimiderend zei hij: ‘’Psychologen kunnen je toch lezen?’’ Dat klopt, in bepaalde mate en niet allemaal. Maar ik… ik zie je overduidelijk. Ik zie je in het mens met de groene huidskleur dat je schilderde, waarvan je vervolgens zegt: ‘’zomaar’’. Ik zie hoe buitenaards je je voelt. Misschien zelfs verstoten. En ik zie wat je me probeert te zeggen wanneer je me vertelt dat er in de vlek op je schilderij ‘au!’ staat, nadat ik het eerder twee keer vroeg en je steeds zei: ‘’Niks, dat was een ongeluk.’’ Die ´au!´ die je alleen ziet als je weet dat je het schilderij daarvoor moet omdraaien. Ik weet wat je probeert te verbergen. En weet dat je pijn hebt... En ik heb je helaas te kort meegemaakt om te kunnen zeg dat ik je inderdaad kon ‘lezen’… en helemaal niets onmenselijk of eng heb gezien.

Dit is onze benadering tegen radicalisme. Mijn proeflezer vertelde me dat ik goed moet nadenken voor ik dit plaats: ‘’Men kan zomaar de verkeerde boodschap krijgen. Je klinkt mild en accepterend.’’ Eerst ben ik met stomheid geslagen en dan besef ik me dat hij gelijk heeft. In deze tijd hoort het natuurlijk niet zo. Want Tineke wiens twee weken oude relatie stukloopt moet je natuurlijk laten zwemmen in medelijden en begrip, maar de probleemjongen die sturen we niet naar een psycholoog. Die moet met de harde hand worden aangepakt door een man die eigenlijk opgeleid is bewaker te zijn. Ik ken het allemaal al. En als andersdenkende wordt je vaak niet begrepen en wat niet wordt begrepen wordt automatisch afgekeurd. Laat die boze berichten maar komen dus, want ik, als ik ergens acher sta dan heb ik er goed genoeg over nagedacht om me er niet van te laten afschrikken. Door nieuwsbeelden en berichten is men verblind door woede en verdriet. Dat was ik eerst ook, geschokt en woedend. Tot je naar de mensen kijkt als individu en je af gaat vragen: ‘’Hoe is het zo ver gekomen en hoe voorkomen wij dit?’’ Zo komen we bij een oplossing. Het zegt toch al genoeg dat deze jongeren zo stomverbaasd zijn om mijn open houding naar hen? Ze zijn het niet gewend, sterker nog, ze zijn al sinds ze kind zijn aangeleerd dat ze fout zijn. Als je een persoon lang genoeg wijsmaakt dat hij een monster is dan… de rest kan je zelf wel aanvullen toch?

Ik heb geprobeerd te begrijpen hoe zo een lieve jongen aan radicaliserende gedachtegoed is gekomen. En na een aantal weken wordt het plaatje duidelijk. Eigenlijk was hij op verkeerde plek op de verkeerde tijd. En als de stempel eenmaal is gezet… Dan vraag ik me af: wat als ik op een blanke school zat waar mij elke dag duidelijk werd gemaakt dat ik hier niet hoorde? Dat dan als vijfjarige die net aan het leren is hoe de wereld in elkaar steekt. Wat als ik me thuis ook niet thuis kon voelen en ik overal afgewezen en weggeduwd werd. En ik daarbij ook nog eens de meeste zachte, sensitieve persoon was? Zou ik het kunnen dragen? En zou ik er dan niet voor vallen als ik werd geronseld met de belofte dat ik eindelijk ergens bij zou horen, een groep zou hebben die achter me stond en me zou verdedigen? Zou het mij als 15 jarige een ‘walgelijk’ en ‘verloren’ mens maken als ik ervoor viel? Een meisje dat voor een loverboy valt wordt er toch ook niet aangewezen? Ik zei nooit tegen hem dat hij fout was of een foute ideologie volgde. Wat zou mij dan anders maken dan de rest van de mensen die hem afwijzen? Ik liet hem weten dat ik hem zag en naar hem luisterde, waardoor hij ook naar mij luisterde. Ik liet hem weten dat hij van niemand iets hoefde aan te nemen en dat ik genoeg vertrouwen in hem had om te geloven dat hij zijn zaken zelf kon uitzoeken. En dat hij zijn onderzoek alleen oprecht en open hoefde te benaderen, net zoals ik hem benaderde. Dat was hij niet gewend… iemand die in hem vertrouwde. Ik vertelde hem dat er een database is waarin je overleveringen van de profeet kan lezen. Alleen de overlevering, zonder andermans interpretatie of uitleg. Steeds vaker kwam hij naar me toe met vragen, die hij eigenlijk alleen stelde om mij te laten zien dat hij wel deed: zelfstandig onderzoek. En dat hij ook daadwerkelijk een zoektocht was gestart. Dat soort dingen zie ik. En langzaam maar zeker zag ik de vraagtekens boven zijn hoofd verschijnen, over zaken waar hij kort geleden nog zo van overtuigd was.

Ik zag een intelligente jongen die overtuigd was dat hij dom was. Die is wijsgemaakt door zijn vorige hulpverleners dat hij ‘’’ziekelijk’’ en ‘’verdwaalt’’ was, dat alles wat fout is gegaan zijn eigen schuld is. Want als de stempel eenmaal is gezet zien ze nooit meer wat anders. Als je bij een psycholoog of psychiater aankomt die in je dossier ‘’extremistische gedachtegoed’’ ziet staan, tja… dan zal er nooit meer menselijkheid in je gezien worden. Dan ben je bij voorbaat ziekelijk en verdwaalt. Net als al die andere ‘’probleemjongeren’’ waarin ik maar geen probleem kon vinden. En zijn stempel begon van als iets kleins als: ‘’moeilijk kind’’, naar ‘’probleemjongere’’, naar ‘’oppositioneel’’, naar ‘’radicaliserend’’. Hij is het soort jongen dat een echte aanwinst zou kunnen zijn voor de maatschappij… als deze hem niet zo had verworpen…. Een jongen met een groot hart, en dat hart is door de buitenwereld volgestopt met de verkeerde dingen. En als ik aan hem denk hoop ik dat hij weet dat er altijd iemand is die hem accepteert zoals hij is. Ik hoop dat hij de liefde van zijn leven ontmoet en leert dat het ook anders kan. Dat er ook goede en vriendelijke mensen zijn. Ik hoop dat hij zijn plekje vindt op deze wereld… en dat dat niet meer een duistere plek hoeft te zijn. Ik hoop, ik hoop. Ik hoop dat het vuur in je hart ooit wordt gedoofd. Laatst, toen ik iemand vertelde dat ik graag iets in de deradicalisering wilde doen, werd mij verteld dat het zo bijzonder was dat ik met zulke mensen aan tafel kon zitten. Ik vroeg me af wat ik anders hoorde te doen: ‘’Moet ik dan van ze walgen? Moet ik meedoen met de norm ‘als de stempel eenmaal is gezet’?’’ Ze zeggen toch dat wat je aandacht geeft groeit? Waarom mikken we die aandacht dan niet op iemands menselijkheid voordat die helemaal verdwijnt? En ja, wij zitten in de deradicalisatie zoals onze website ook vermeld, maar nog langer achter de politie aangaan voor een samenwerking hebben we inmiddels al links laten liggen. Zij moeten boeven vangen. Het voorkomen dat die boeven überhaupt ontstaan, dat is onze verantwoordelijkheid. Van de maatschappij als geheel.